Fulltime werken én de werkdruk verlagen

Het grote aantal parttimers in het primair onderwijs is één van de oorzaken van de hoge werkdruk. Meer parttimers betekent meer overleg, meer (overdrachts)administratie en meer haast en stress om in beperkte tijd alles toch gedaan te krijgen. En dat verzin ik niet zelf, maar dat is uit vele onderzoeken reeds gebleken. Het primair onderwijs moet inzetten op meer voltijdsaanstellingen. En er is een manier om dat te stimuleren en de werkdruk te verminderen: een voltijdsbonus in de vorm van één dag in de twee weken vrijstelling van de onderwijstaak. Die dag kan de leerkracht besteden aan onderwijsinhoudelijke zaken, aan oudergesprekken, interne begeleiding, zorg, noodzakelijke administratie, enz. Waarschijnlijk vindt hij ook nog de tijd om voor collega- leerkrachten wat druk van de ketel te halen. Die voltijdsaanstellingen zijn ook nog eens aantrekkelijk voor die mannen die wij allen zo graag weer voor de klas zien staan. Klinkt als een abc-tje. Maar gaat het echt werken en is het haalbaar en betaalbaar?

Werkbaar en haalbaar

De helft van de leerkrachten in het primair onderwijs (126.500 personen) heeft een dienstverband kleiner dan 0,8 fte. Op basis van de nieuwste ramingen is de schatting dat, als er niets verandert, het lerarentekort in 2020 oploopt naar 4.000 fte en in 2025 zelfs naar 10.000 fte.
Geke Lexmond, directeur funderend onderwijs bij LeeuwendaalLeerkrachten zeggen dat werkdruk voor een groot deel veroorzaakt wordt door de administratieve last en het vele overleg. Directeuren mopperen dat ze roosters nauwelijks rond krijgen, omdat ze rekening moeten en willen houden met de wensen en verplichtingen van alle parttimers.
Ik stel voor om beide problemen in samenhang aan te pakken. Maak het volledig werken aantrekkelijker door de leerkracht met een volledig dienstverband één dag per twee weken vrij te roosteren van lesgevende taken. Stap af van het idee dat de fulltimer maximaal ingezet moet worden voor lesgevende taken.

Minder overleg en administratie

Een fulltimer hoeft niet met zijn duo-partner te overleggen over de voortgang van de leerlingen en het reilen en zeilen in de klas. Dat scheelt veel tijd. Ook zal hij minder hoeven te administreren om zijn partner op de hoogte te houden. Meer fulltimers betekent voor de directeur minder gesprekken met personeelsleden. Het invullen van het rooster wordt een fluitje van een cent. Een aardige bijkomstigheid zou kunnen zijn dat het onderwijsvak weer aantrekkelijk wordt voor mannen. Uit tal van onderzoeken blijkt steeds weer dat leerlingen, leerkrachten en ouders meer mannen voor de klas willen. Maar die mannen willen wel een volledige baan.

Werkdruk verlagen

Als de leerkracht met een volledig dienstverband 10% reductie van de lessentaak krijgt, zou hij 1 dag per 2 weken vrijgeroosterd kunnen worden van de lesgevende taak. Op die lesvrije dag heeft hij ruimte voor onderwijsinhoudelijke zaken, voor oudergesprekken, interne begeleiding, zorg, noodzakelijke administratie, enz.
Zou je dit invoeren, dan zullen er zeker morele bezwaren aangevoerd worden: je beloont alleen de fulltimer. Maar je kunt het ook anders bekijken. De school wil de versnippering van banen zoveel mogelijk tegengaan en de kern van het werk, het beste uit de leerling halen, neerleggen daar waar het hoort: bij de leerkracht. Deze leerkracht heeft 1 dag per twee weken geen lesgevende taken. Hij kan deze dag investeren in opbrengstgericht werken voor alle leerlingen van zijn groep. Ook heeft hij die dag tijd voor het onder de knie krijgen van nieuwe methoden en technologie, naast de tijd die binnen het huidige taakbeleid al beschikbaar is voor professionalisering.
De cao legt volgens mij geen beperkingen op. In de cao is een maximale lessentaak opgenomen, geen minimale en in de cao staat dat de werkgever met iedere individuele werknemer afspraken maakt over o.a. het aantal lesuren.
Meer fulltimers is zeker werkbaar en haalbaar. Is het ook betaalbaar?

Betaalbaar

Laten we uitgaan van een gemiddelde basisschool met 200 leerlingen verdeeld over 8 groepen en een 940-uursrooster voor alle leerlingen. Het toegekende personele formatiebudget bedraagt, inclusief de formatie voor de directie, bijna 10,7 fte. Bij een evenwichtige leeftijdsopbouw is dit budget voldoende voor 1 fte directeur, 9 fte leerkrachten (LA en LB) en een halve fte ondersteuning. Daarnaast ontvangt de school aanvullende zorgmiddelen vanuit het samenwerkingsverband. In een scenario met enkel fulltime leerkrachten kan elke leerkracht 1 dag per twee weken vrijgeroosterd worden van de lesgevende taken. De negende leerkracht neemt dan de groep over. Je zou er zelfs voor kunnen kiezen om voor de negende leerkracht een LC-functie te creëren. De leerkracht die aan alle groepen lesgeeft, heeft de zorg voor de doorlopende leerlijn naast zijn lessentaak op vier dagen per week.
Maar ook in meer voor de hand liggende situaties, op scholen waar bijvoorbeeld de helft van de leerkrachten een volledig dienstverband heeft, kan al veel voordeel gehaald worden. De parttime leerkrachten hoeven zich enkel te richten op hun lesgevende taak. Onderzoek naar nieuwe methoden, implementatie ervan, invulling geven aan passend onderwijs, begeleiding van jonge collega’s, dat zijn allemaal taken die neergelegd worden bij de leerkracht met een volledige baan. Die heeft er immers 1 dag per 2 weken de tijd voor.
Is het personele formatiebudget aangevuld met de ondersteuningsmiddelen van het samenwerkingsverband onvoldoende, dan kan nog een deel van het budget voor personeels- en arbeidsmarktbeleid en middelen prestatiebox ingezet worden. Natuurlijk, uit dit budget moeten ook andere zaken bekostigd worden, zoals professionalisering, afdracht aan het bestuur en eventuele tekorten op het budget materiële instandhouding. Maar laat ons dat er niet van weerhouden om anders te gaan denken en het personele budget op een andere manier in te zetten.

Minder werkdruk en minder vacatures

Als het grootste deel van de formatie bestaat uit fulltime leerkrachten zijn afspraken gemakkelijk gemaakt en is kort overleg over lopende zaken mogelijk zonder dat daarvoor de agenda’s op elkaar afgestemd moeten worden. Discussies over verplichte aanwezigheid bij vergaderingen behoren tot het verleden. Iedereen is er. Vergaderen en overleggen kan veel efficiënter en overdracht/overleg tussen leerkrachten die samen een groep hebben, behoort tot het verleden. De werkdruk kan daardoor echt naar beneden. Een bijkomend voordeel is dat wanneer veel meer leerkrachten fulltime gaan werken, van het verwachte lerarentekort nauwelijks nog sprake zal zijn.

Moed 

Een voltijdsbonus in tijd is met goede wil haalbaar en betaalbaar. Er zijn nauwelijks financiële en juridische belemmeringen, wel heel veel emotionele. Er is moed nodig om te zeggen: “Wij gaan voor de fulltimer. Wij geloven dat een voltijdscultuur de sector efficiënter, maar vooral aantrekkelijker maakt.”

Geke Lexmond
Directeur Onderwijs (Leeuwendaal)

Contact en meer informatie

Geke Lexmond

Foto van Geke Lexmond
Directeur onderwijs Telefoon werk: 088 00 868 00 Mobiel: 06 20 51 66 10
Biografie

Geke werkt oplossingsgericht, doortastend en besluitvaardig. Kernbegrippen in haar werk zijn betrokkenheid, samenwerken, luisteren en samenvatten. Ze kan de leiding nemen, zeggen waarop het staat, maar vergeet daarbij niet dat humor en relativering heel belangrijk zijn.