Waarden en normen in zorg en onderwijs

Bewust in deze volgorde: de normen volgen de waarden en niet andersom. In de zorg- en onderwijssector lijkt het te gaan om het behalen van normen. Terwijl de professionals kiezen voor werken in de zorg en in het onderwijs vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid; vanuit een drive om een ander te helpen; vanuit hun waarden. De normen in de vorm van registratie en vinkjes staan de waarden in de weg waardoor de roep om minder normen groter wordt.

Leeuwendaal Joke Walraven planning control hr vervangingsfonds eigenrisicodrager

Joke Walraven, adviseur Leeuwendaal

Geen normen?

Moeten we de normen dan maar loslaten? Wat gebeurt er dan? Hebben we dan nog wel grip op de kwaliteit en zijn instellingen dan binnen de kortste keren failliet? Hoe kun je als bestuurder zonder het houvast van normen de verantwoording nemen voor goede zorg c.q. onderwijskwaliteit en continuïteit? Is het niveau van dienstverlening dan niet veel te afhankelijk van de interpretatie van de zorgverlener of de leerkracht?

Voorbeeld van Buurtzorg

Een mooi voorbeeld waarbij het beroep teruggegeven is aan de professionals is Buurtzorg. Geen afvinklijstjes meer, maar aandacht voor de cliënt. Toch werkt ook Buurtzorg met normen. De registratie door professionals is echter tot een minimum beperkt, waardoor zij meer tijd kunnen besteden aan waar het om gaat: zorg en aandacht voor de cliënt. En nee, natuurlijk kan het niet zo zijn dat een zorgverlener full time zorg verleent aan één cliënt als daar geen geld voor beschikbaar is. Op de achtergrond zullen normen nog wel een rol spelen, maar dan als signalering.

Leerling-leraar ratio in het onderwijs

Ook in het onderwijs wordt gewerkt met normen. Veel normen worden echter gebruikt als signaleringsgrens. Voor deze signaalgrenzen geldt het “pas toe-leg uit principe”. Een mooi voorbeeld is de leerling-leraar ratio in het onderwijs: het gemiddeld aantal leerlingen per fte leerkracht. Door deze ratio te gebruiken als signalering is er een relatie met de bekostiging en tegelijk met de onderwijs/zorgzwaarte. Een basisschool van 220 leerlingen zonder gewichtsleerlingen en zonder kleine scholentoeslag, met 1 fte intern begeleider en een parttime onderwijsassistent kan uitgaan van een ratio van 20 leerlingen per 1 fte leerkracht (de intern begeleider is ook een leerkracht, maar staat niet voor de groep). Een basisschool met 220 leerlingen met gewichtsleerlingen en middelen zware ondersteuning voor passend onderwijs heeft meer financiële middelen ter beschikking, maar leerkrachten hebben ook meer tijd per leerling nodig. De ratio kan dan omlaag, naar bijvoorbeeld 18 leerlingen per 1 fte leerkracht.

Leidraad verantwoorde personeelssamenstelling in verpleeghuizen

In de verpleegzorg is er ook een zoektocht gaande naar een dergelijke ratio of bezettingsnorm. In september heeft de V&VN de leidraad verantwoorde personeelssamenstelling gepubliceerd waarin de vraag over een bezettingsnorm centraal staat. De leidraad is een hulpmiddel in de zoektocht naar een optimale verhouding tussen tijd en aandacht voor bewoners en kennis en vaardigheden van de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de zorg. Niet een norm die is opgelegd vanuit de Inspectie, maar een ratio die door de zorginstelling zelf wordt vastgesteld. Door zelf een ratio op te stellen wordt het meeste recht gedaan aan de specifieke complexiteit van zorg per instelling of afdeling. Vervolgens moet doorgerekend worden of het budget toereikend is. Als dat niet het geval is, heb je als zorginstelling een onderbouwd verhaal waarom het budget niet voldoende is en hoe groot het tekort is.

Manifest “Scherp op ouderenzorg” van Hugo Borst

Hugo Borst stelt in zijn manifest “Scherp op ouderenzorg” voor om een voorlopige norm op te stellen voor de omvang van het zorgpersoneel om complete zorg te leveren. Hij stelt als vuistregel voor om minimaal twee bevoegde en bekwame zorgmedewerkers op een groep van maximaal 8 personen te zetten. Als dit financieel niet uit kan dan moet er geld bij vanuit de overheid.

Koppeling kwaliteit en geld

Waarden en normen, en niet andersom, dat leerde ik op school bij sociologie. Volgens mij is dat het antwoord op de discussies over kwaliteit en geld in het onderwijs en in de zorg. Op basis van maatschappelijke waarden over kwaliteit moeten we per organisatie op zoek naar een bezettingsnorm met draagvlak. Een norm in de vorm van een signaleringsgrens, die ruimte laat voor de professional, maar deze niet ontslaat van zijn/haar verantwoording voor het leveren van kwaliteit binnen een financieel kader.

De zoektocht naar een bezettingsnorm is dus een zoektocht naar consensus over de definitie van goede kwaliteit binnen de organisatie binnen een financieel kader.

Contact

Joke Walraven

Foto van Joke Walraven
Adviseur Telefoon werk: 088 00 868 00 Mobiel: 06 2293 9676
Biography

Onderwijs en financiën zijn over het algemeen twee gescheiden werelden. Het is de kunst om deze twee werelden met elkaar te verbinden. Voor onderwijs is geld nodig. In de praktijk werken budgetten vaak belemmerend voor onderwijs en dat is jammer. Ik vind het inspirerend om bestuurders, toezichthouders en schooldirecteuren in te laten zien hoe ze geld kunnen laten werken vóór onderwijs. Ik probeer op een voor ieder begrijpelijke manier financiële vraagstukken en mogelijkheden uit te leggen. En bij voorkeur zodanig dat onderwijsmensen financieel management leuk gaan vinden. Meedenken met de bestuurder en de onderwijsinstelling en vervolgens op praktische wijze geld verbinden aan onderwijs, dat is mijn motto. In deze tijd van leerlingendaling en bezuinigingen is dit een nog grotere uitdaging.

Marlies Oldenburg

Foto van Marlies Oldenburg
Adviseur Mobiel: 06 8265 4511
Biography

Ik tracht zowel de mens als de organisatie verder te brengen. En door het één te doen, gebeurt het ander dikwijls vanzelf. Mijn kracht hierin is dat ik met geduld en rust te werk ga. Ik beschik over een sterke organisatiesensitiviteit én een sterke sensitiviteit voor menselijke verhoudingen.
Ik houd ervan om processen te analyseren en te doorgronden en zaken op verschillende manieren inzichtelijk te maken. Ik geloof daarbij in de kracht van verbinding: niet alleen woorden vertellen iets, ook cijfers ‘spreken’ en samen vertellen ze mij een compleet verhaal.